Scenarioplanning in 8 stappen

Scenarioplanning kan op veel manieren worden georganiseerd. Eén van de meest gebruikelijke manieren is die waarin je in 8 stappen naar het resultaat toe werkt:

  • uitgangspunt van de scenarioplanning
  • succesfactoren en faalfactoren voor uw scenarioplanning
  • trends identificeren
  • factoren en trends rangschikken
  • logica van de scenario's bepalen
  • toekomstscenario's ontwikkelen
  • implicaties voor elk scenario
  • bepalende trends selecteren

De eerste 3 stappen komen deels overeen met de stappen uit de omgevingsanalyse. maar het uitgangspunt is net even anders. De 8 stappen van de scenarioplanning worden hier uitgebreider toegelicht;

uitgangspunt van de scenarioplanning

De belangrijkste stap van de scenarioplanning! Dit is het verschil tussen:

  • een leuke middag, en 
  • een leuke middag met goed resultaat waar u mee verder kunt

Het is van belang het goed uitgangspunt te kiezen … moeten wij investeren in een webshop? dus niet wat zijn nieuwe ontwikkelingen op internet. Het eerste uitgangspunt past bij een bedrijf , het tweede uitgangspunt is meer voor een hele sector.

Brede scenario's zijn leuk maken u bewust van toekomst ontwikkelingen en smalle scenario's geven de basis voor keuzes die u nu of op korte termijn moet nemen.

succesfactoren en faalfactoren voor uw scenarioplanning

Het uitgangspunt weten we nu, maar wat maakt de beslissing die u moet nemen juist of fout. 

Stap 2: Identificeer de factoren die het succes of falen van de beslissing bepalen

Van welke factoren hangt de beslissing die u wilt nemen (het in de vorige stap opgestelde uitgangspunt) af? Wat bepaalt of uw beslissing succesvol of juist een mislukking zal blijken te zijn? Eigenlijk dient u zich in deze stap af te vragen wat u uit de toekomst zou willen weten om nu de juiste beslissing te kunnen nemen. Het draait dan vaak om aspecten in uw directe omgeving, bijvoorbeeld omtrent klanten, concurrenten en leveranciers.

trends identificeren

Hier zoeken we de trends op net als in de omgevingsanalyse. We kijken naar de macro-omgeving van de factoren die we in de tweede stap hebben bepaald. Het enige verschil met de omgevingsanalyse is dat we nu niet uw product, dienst of organisatie centraal stellen maar de factoren uit stap twee.

  • Demografisch
  • Economisch
  • Sociaal-cultureel
  • Technologisch
  • Ecologisch
  • Politiek-juridisch

We kijken op de zelfde manier als bij de omgevingsanalyse naar de destep aandachtsgebieden:

Stap 3: Identificeer trends die van invloed zijn op de factoren uit stap 2

In deze stap draait het om de vraag welke krachten in de macro-omgeving de richting van de in stap 2 geïdentificeerde factoren bepalen. Wetgeving kan bijvoorbeeld van invloed zijn op de business van uw klant. Dit soort trends spelen in de volgende vijf gebieden: maatschappij, technologie, economie, politiek en omgeving (milieu).

factoren en trends rangschikken

Stap 4: Rangschik de geïdentificeerde factoren en trends op impact en onzekerheid

De vorige stap levert een berg aan trends. Met welke trends moet u rekening houden? Om deze vraag te beantwoorden is het belangrijk het doel van scenarioplanning in het oog te houden. Het gaat niet om het voorspellen van de toekomst, de toekomst laat zich niet voorspellen. Het gaat om het opstellen van verschillende mogelijke toekomstbeelden, zodat u daar in het heden, dus nu, rekening mee kunt houden. 

Het gaat om het opstellen van verschillende scenario’s die van invloed zijn op het uitgangspunt van stap 1. De belangrijkste trends zijn dus de trends met de grootste onzekerheid (het is zeer onzeker of het in de toekomst de ene of de andere kant opgaat) en de grootste impact op het gekozen uitgangspunt. Om de trends te scoren op impact en onzekerheid kunt u gebruik maken van selectietechnieken. 

Om de rangschikking te visualiseren kunt u gebruik maken van een assenstelsel als in figuur 1.



figuur 1 Rangschikking van trends op impact en onzekerheid




logica van de scenario's bepalen


 Bepaal de logica van de scenario’s

Het is nu tijd het fundament van de scenario’s te leggen. Welke trends zijn bepalend voor de scenario’s? Welke logica ligt er achter de scenario’s? Deze logica vormt zich door de twee trends met de grootste impact en onzekerheid op twee assen te zetten (zie figuur 2). In het gegeven voorbeeld in figuur 1 zijn dit Trend 1 en 6. De assen variëren van het ene uiterste tot het andere uiterste. Stel dat Trend 1 ‘Invloed van de overheid’ is en Trend 6 ‘Mate van aanpassing aan de klant’. Op de assen kan dan komen: ‘grote overheidsbemoeienis’ – ‘geen overheidsbemoeienis’ en ‘producten op maat – one size fits all’. 

De scenario’s vormen zich door de assen te combineren. U krijgt zodoende dus vier scenario’s. Bijvoorbeeld: grote overheidsbemoeienis gecombineerd met het maken van producten op maat voor de klant.



figuur 2 Vier scenario's


toekomstscenario's ontwikkelen

De basis voor de scenario’s is gelegd. We ontwikkelen nu de vier toekomstbeelden. Dit doen we op basis van de trends die we niet hebben gebruikt voor de scenariokeuze. De trends met een lage onzekerheid en een hoge impact moeten in elk scenario terug komen. Het ontwikkelen van een scenario kan op verschillende manieren:

  • moodboard
  • krant
  • dagboek
  • positionering
  • storyboard
  • rapportage
  • film
  • Experience
  • serious game

Het belangrijkste: het moeten levendige scenario's worden, dus maak er een aantrekkelijk verhaal van. Vertel wat er in de komende jaren gebeurt, en beschrijf hoe uw onderneming er in die toekomst uit ziet.


implicaties voor elk scenario

Bepaal de implicaties van elk scenario voor het gekozen uitgangspunt

Deze stap bepaalt de waarde van de opgestelde scenario’s voor het heden. Welke keuze moet u nu maken om in de toekomst succesvol te zijn? Blijkt een beslissing een nieuwe productiehal te bouwen in drie van de vier scenario’s succesvol te zijn, dan lijkt dat de juiste keuze. Bent u echter in drie scenario’s beter af als u de productie (deels) uitbesteed, dan kunt u beter niet in een nieuwe hal investeren.

bepalende trends selecteren

Selecteer de bepalende trends

In de meeste gevallen is het uitgangspunt van de scenarioplanning niet een beslissing die direct genomen moet worden. U kunt in dit geval even afwachten welke kant de toekomst opgaat. Het is daarom belangrijk de factoren te bepalen die u extra in de gaten moet houden, zodat u als er meer duidelijk wordt waar het in de toekomst naar toe gaat, direct daar op in kunt springen.


© The Innovator, All Rights Reserved   |   0522-851800   |   e-mail   |   colofon   |   boeken   |   contact